Categorieën
contractenrecht

Contractenrecht in Duitsland – Waarop moet u letten bij het ondertekenen van contracten in Duitsland?

Zijn uw Duitse contracten klaar voor het komende decennium? Het is nu al beangstigend hoe weinig moeite bedrijven in hun contracten steken: …als ze de enige bron van inkomsten zijn. Aan het begin van het nieuwe decennium is er gelegenheid om na te denken over een juridische update van uw contracten – in dit artikel vindt u een selectie van belangrijke ontwikkelingen in het Duitse contractenrecht en algemene voorwaardenrecht in het recente verleden.

Formeel contractrecht

Algemeen

De vraag of er een algemene bedrijfsvoorwaarde (“AGB” of “AV”) bestaat, is van groot belang: als er AGB bestaat, hanteert het Duitse burgerlijk wetboek (“BGB”) zeer strenge toetsingscriteria voor de vraag of een specifieke regeling al dan niet toelaatbaar is. Te zelden is de vraag wat algemene voorwaarden zijn. Veel mensen zijn van mening dat algemene voorwaarden niet beschikbaar zijn als bijvoorbeeld contractregels met de hand worden opgeschreven. Maar dat is niet het geval, het hangt alleen af van de vraag of de algemene voorwaarden vooraf zijn opgesteld – het feit dat u de algemene voorwaarden in uw hoofd hebt en ze met de hand opschrijft, verandert niets aan de juridische indeling en het onderzoek naar de ontvankelijkheid ervan als algemene voorwaarden. Meer over de acceptatie van AGB vindt u hier bij ons in een Duits artikel.

Inmiddels is ook uitdrukkelijk aangegeven dat bijvoorbeeld het aanvinken van de juiste vakjes of het aanbrengen van handgeschreven wijzigingen of aanvullingen op de vooraf geformuleerde tekst van het contract de beoordeling als AV niet verandert. Als men uit de aanvaarding van een AV wil komen, moet over de contracttekst afzonderlijk worden onderhandeld – wat met het Federale Hof van Justitie (“BGH”) veronderstelt dat men bereid is om de beoogde clausule volledig op te geven. Daarom zijn zelfs clausulealternatieven met het BGH die vanaf het begin zijn gepland, niet nuttig. Ook is het voor gebruikers niet mogelijk om zich te beroepen op de ongeldigheid van hun eigen algemene voorwaarden – dergelijk gedrag is een misbruik van rechten.

Vergeet niet dat het consumentenrecht en met name het recht inzake de algemene voorwaarden voor ondernemingen in heel Europa in hoge mate geharmoniseerd zijn. Veel van de hier genoemde problemen kunnen ook in Nederland voorkomen! Anders dan in Nederland zijn rechtsvorderingen en waarschuwingen met kosten voor ongeldige contractbepalingen in Duitsland echter niet ongewoon. In het bijzonder kan een ongeldig contract aanzienlijke gevolgen hebben in het geval van een juridisch geschil – en dit is geenszins zeldzaam in Duitsland als gevolg van de wet op de kosten.

avatar

Jens Ferner

Duitse Advocaat

Gevolgen in geval van ondoeltreffende AV-clausules

Ondoeltreffende algemene voorwaarden clausules zijn in hun geheel ondoeltreffend, er wordt niet getracht ze te genezen (zie hieronder “scheidbaarheidsclausule”) en er kan ook geen aanvullende interpretatie van de overeenkomst plaatsvinden. In geen geval kan een vermindering worden aangebracht om de geldigheid te behouden (hier een informatie in het Duits), wat betekent dat een ondoeltreffende AV-clausule in zijn geheel ondoeltreffend blijft. Zo kan een ontoelaatbare lange looptijd van een contract niet worden teruggebracht tot een aanvaardbaar niveau. Scheidbare clausules kunnen echter worden opgesplitst in een effectief en een ineffectief deel tot aan de grens van een reductie die de geldigheid behoudt.

Waarschuwingen van AGB: Iedereen die ongeldige algemene voorwaarden gebruikt in de omgang met consumenten kan worden gewaarschuwd door concurrenten en consumentenbeschermingsorganisaties, de BGH heeft dit nu verduidelijkt. Elke afzonderlijke ongeldige AV draagt dus het risico van een waarschuwing. Interessant genoeg is er ook een groot aantal ineffectieve GTC’s die in de massa en op grote schaal worden gebruikt. Het risico op kostbare waarschuwingen is dus vrij groot.

En hoe ga je om met dubbelzinnige clausules in algemene voorwaarden? In dit geval is de BGH al tientallen jaren van mening dat de meest klantvriendelijke interpretatie moet worden gebruikt, d.w.z. in geval van twijfel het resultaat ongunstig voor de gebruiker. Dubbelzinnig geformuleerde algemene voorwaarden vormen dus een aanzienlijk risico. En let op: Hoewel er verschillende onderzoeksnormen gelden bij gebruik bij consumenten en handelaren – maar wat voor handelaren niet effectief is, wordt ook aangegeven bij handelaren met het BGH.

De transparantie-eis is ook relevant: Een Algemene Bedrijfsvoorwaarden schendt de transparantie-eis als de onduidelijke, dubbelzinnige of onvolledige formulering van een clausule (mogelijk) verhindert dat de gebruiker legitieme claims of tegenvorderingen tegen de gebruiker kan doen gelden. En mijn persoonlijke hoogtepunt in het moderne rechtsgebied van de BGH: Een eenvoudige vaststelling van wettelijke voorwaarden is in individuele gevallen niet voldoende om deze situatie te verhelpen. In individuele gevallen kunnen nog concretere formuleringen van de gebruiker worden geëist dan die welke in de wet worden gebruikt!

Opname van algemene voorwaarden in contracten

Voorzichtigheid is ook geboden wanneer FTK’s op een verborgen manier worden opgenomen, d.w.z. zodat de FTK’s in hun geheel of delen ervan niet worden opgemerkt door de contractpartner. Dit mag echter niet alleen het gevolg zijn van de grote reikwijdte van de AV. Bij de BGH geldt het volgende: “De ongewone uitsnede van een clausule en de plaatsing ervan op een onverwachte plaats kan van de bepaling een ongewone en dus verrassende clausule maken”.

Geselecteerde problematische AV-clausules

Er zijn enkele klassiekers waarin de jurisprudentie zich verder heeft ontwikkeld:

Genezingsclausule

De zogenaamde “scheidbaarheidsclausule” wil in een speciale vorm in algemene bedrijfsvoorwaarden standaardiseren dat in het geval van ongeldige algemene bedrijfsvoorwaarden een “soortgelijke regeling” moet worden toegepast die het meest overeenkomt met het economische belang van de betrokken partijen. De scheidbaarheidsclausule is ook ongeldig volgens § 307 lid 1 BGB. De reden hiervoor is dat het risico van de ongeldigheid van vooraf geformuleerde contractvoorwaarden op onredelijke wijze wordt beperkt ten nadele van de consument, hetgeen volgens § 306 (1) en (2) BGB in principe gevolgen heeft voor de gebruiker. In de tussentijd geldt dit ook voor de formulering “voor zover wettelijk toegestaan” of “voor zover geen dwingende bepalingen daarmee in strijd zijn”.

Afhankelijk van de formulering kan dit gelden voor algemene voorwaarden tussen ondernemers, maar bij gebruik ten opzichte van consumenten is het een te vage clausule die geen geldigheid heeft als ongeldige algemene voorwaarden (constante jurisprudentie van het Federale Hof van Justitie (BGH), zie ook de arrondissementsrechtbank van Hamburg, 327 O 441/06 en de arrondissementsrechtbank van Hamburg, 5 U 81/07 en de arrondissementsrechtbank van Dortmund, 25 O 82/17).

Geen reductie om de geldigheid te behouden

Ondoeltreffende algemene voorwaarden kunnen niet worden gered door een beperking die hun geldigheid behoudt, d.w.z. door te proberen ze te herleiden tot het nog toelaatbare minimum op het moment van interpretatie – ondoeltreffende algemene voorwaarden zijn en blijven ondoeltreffend. Verdere uitleg en voorbeelden in de Duitse taal vindt u hier.

Forfaitaire vergoeding

Natuurlijk kan de schade forfaitair zijn – maar alleen onder bepaalde voorwaarden, vooral als de contractpartner de mogelijkheid krijgt om hogere/lagere schade te bewijzen. Dit betreft niet alleen de “gebruikelijke vergoeding”, maar ook bijvoorbeeld “herinneringskosten” (hiervoor is alleen LG Kiel, 18 O 243/10, hier besproken). Los daarvan moet u altijd kritisch kijken naar de beperkingen van de aansprakelijkheid wat betreft het bedrag, dat gebaseerd is op de orderprijs.

Beperking van de aansprakelijkheid

Het is heel goed mogelijk om de aansprakelijkheid in algemene voorwaarden uit te sluiten, althans voor eenvoudige nalatigheid, of te beperken tot 1 jaar in het geval van verkoop van gebruikte goederen. Degenen die dat doen, moeten echter de uitzonderingen in acht nemen die de wet en de jurisprudentie voorschrijven – en dat zijn er meerdere. Wie alleen maar schrijft “Geen aansprakelijkheid voor eenvoudige nalatigheid” heeft meestal een ongeldige AV-clausule. De juiste formulering van deze disclaimer is iets voor de deskundige alleen, aangezien dergelijke clausules moeten worden gedifferentieerd: Verbrand je vingers er niet aan. Aansprakelijkheidsbeperkingen zijn echter alleen mogelijk voor contracttypische schade, waarbij aansprakelijkheidsbeperkingen in termen van bedrag afhankelijk van de orderprijs altijd kritisch moeten worden bekeken.

Ter verduidelijking: vrijstellingen voor letsel aan leven, lichaam en gezondheid zijn niet mogelijk, zelfs niet in het geval van eenvoudige nalatigheid.

Plaats van uitvoering en overeenstemming over de rechtsbevoegdheid

De overeenkomst van de plaats van uitvoering is in strijd met § 307 lid 1 zin 1 BGB. Het is onredelijk omdat het indirect leidt tot de plaats van jurisdictie (§ 29 ZPO). Zoals blijkt uit de evaluatie van § 38 ZPO, zijn overeenkomsten over de plaats van jurisdictie alleen toegestaan bij handelstransacties. Daarom kunnen zij bij het sluiten van een overeenkomst met een consument, in strijd met het wettelijke vereiste, niet in algemene voorwaarden regelen waar de plaats van uitvoering en de jurisdictie moet zijn.

Als u dat wel probeert, loopt u het risico dat u een waarschuwing krijgt. Op dezelfde manier moet u bij de omgang met consumenten uw handen van het doorgeven van risico’s afhouden: Bij aankoop per postorder maakt de wet duidelijke specificaties en elke poging om het prijsrisico te vroeg door te geven zal tevergeefs zijn. U moet dus clausules zoals “verzending op risico van de koper” weglaten.

Dubbele schriftelijke vorm clausule

De dubbele schriftelijke vormclausule ziet er meestal zo uit: “Wijzigingen in dit contract moeten schriftelijk worden aangebracht. Dit geldt ook voor een eventuele ontheffing van de schriftelijke vorm.” Zowel het Bundesarbeitsgericht (9 AZR 383/07) als het Bundesgerichtshof (VIII ZR 155/99) achten een dergelijke clausule echter ongeldig indien het risico bestaat dat individuele overeenkomsten (die geacht worden voorrang te hebben op algemene voorwaarden) worden ondermijnd. In ieder geval mag deze clausule niet worden gebruikt in overeenkomsten met consumenten. In de betrekkingen met handelaars kan deze clausule echter bestaan hebben (BGH, VIII ZR 97/74; I ZR 43/07). Zoals altijd is de exacte formulering echter belangrijk.

Verbod op verrekening

Het Federale Hof van Justitie (VII ZR 209/07) heeft bepaald dat een clausule met het typische verrekeningsverbod: “Een verrekening … is alleen toegestaan met een onbetwiste of wettelijk vastgestelde vordering” is ongeldig. Achtergrond: De clausule brengt de contractpartner een onredelijk nadeel toe – niet in het minst omdat de verrekening te allen tijde kan worden getorpedeerd door ongepaste ontkenning van een op zich gerechtvaardigde claim. Bij het BGH was het een kwestie van een architectencontract, maar uiteindelijk zal de clausule in elk type contract ongeldig zijn. Ik heb het onderwerp van het compensatieverbod opnieuw apart beschreven in algemene voorwaarden.

Er zijn veel goede redenen om ervoor te zorgen dat algemene voorwaarden en contractteksten zo stabiel mogelijk zijn en effectief worden geformuleerd. Het is echter net zo belangrijk om voorzieningen te treffen voor het ergste scenario, namelijk het geschil – iets wat schrikbarend vaak wordt weggelaten. Te beginnen met ongereguleerde omstandigheden, hoe het best en economisch gezien het best mogelijk is om – vooral bij langdurige samenwerking – weer te breken met de vraag hoe we met elkaar om moeten gaan als er gewoonweg iets misgaat. Duidelijke formuleringen van juist deze geschillen zouden veel geschillen kunnen vereenvoudigen. Controleer uw contracten: Is het geregeld hoe je weer snel uit elkaar gaat – en is dit scenario ook voor jou betaalbaar of economisch verantwoord? Of bent u misschien op lange termijn aan een zakenpartner gebonden?

avatar

Jens Ferner

Duitse Advocaat

Algemeen verbintenissenrecht

Digitaal recht & reclamerecht

In het digitale recht wil ik alleen algemene adviezen geven, de gerechtelijke uitspraken zijn te complex en er zijn ook te veel ontwikkelingen uit andere rechtsgebieden opgenomen. Er zij aan herinnerd dat toestemming in reclame ook algemene voorwaarden kan inhouden en dat dit regelmatig gebeurt. Het Bundesgerichtshof heeft verduidelijkt dat toestemming voor reclame-uitingen ook door middel van GTC kan worden gegeven, maar dat deze dan wel op een voldoende transparante manier moeten worden geformuleerd. Bovendien zullen verklaringen in het kader van de wetgeving inzake gegevensbescherming waarschijnlijk zowel op grond van de DSGVO als op grond van de GTC-wetgeving moeten worden beoordeeld, wat aanzienlijke gevolgen zal hebben: Als een toestemming ongeldig is, bijvoorbeeld omdat ze niet transparant is, dreigt de hele verwerking van persoonsgegevens ongeldig te worden, wat leidt tot processen die relevant zijn volgens de wet op de gegevensbescherming en waarvoor een boete moet worden betaald.

Daarom kan de Raad alleen maar van mening zijn dat overal waar contracten de behandeling van persoonsgegevens die ouder zijn dan een jaar regelen, in het algemeen een “controle” moet worden uitgevoerd. En als er persoonsgegevens worden verwerkt, maar het contract zegt daar niets over, dan geldt dat des te meer. In het softwarecontractrecht zie ik de laatste jaren vooral dat de vorige juridische situatie alleen maar verder is geconcretiseerd. Met name bij serviceaanbiedingen (SaaS/PaaS) onderschatten veel aanbieders de aanzienlijke verplichtingen die voortvloeien uit het geldende huurrecht. Op het gebied van de klassieke creatie van websites hebben veel aanbieders onderschat hoe de DSGVO de vraag beïnvloedt of men als maker aansprakelijk is voor websites die niet voldoen aan de DSGVO.

Het trage werk van de autoriteiten blijft het onderwerp laten rusten, het is voor mij te voorzien dat hier een “onbeleefd ontwaken” dreigt. De vragen die in geval van een geschil bijzonder duur zijn, zoals specifiek “indirect gebruik” en “licenties in geval van insolventie”, worden door de wetgever nog steeds niet afdoende opgehelderd, en een duidelijke contractuele regeling is hier zinvol (waarbij grote aanbieders handelen volgens het motto “eten of sterven”).

Arbeidsrecht

In het arbeidsrecht is een veelheid aan ontwikkelingen waar te nemen en ik zou willen zeggen: als templates voor arbeidsovereenkomsten of beëindigingsovereenkomsten beduidend ouder zijn dan 1 jaar, zal een “checkup” altijd nuttig zijn. Enkele belangrijke ontwikkelingen in het verleden waren:

  • De vervalbepaling in de vorige versie is nu ongeldig, tenzij deze specifiek is geformuleerd onder verwijzing naar de Wet op het minimumloon.
  • Het bereiken van overeenstemming over een vast percentage “opgebouwde overuren en de bonussen moeten op verzoek als vrije tijd worden opgenomen” is evenzeer ineffectief, vooral als dit de aanspraken op het minimumloon ondermijnt.
  • In het geval van een werkgeverslening moet het einde van de arbeidsrelatie met verantwoordelijkheidsgebieden duidelijk worden geregeld.
  • De trend gaat steeds meer over van bedrijfsauto’s naar bedrijfsfietsen – hier is het vooral van belang dat de populaire overnamemogelijkheid fiscaal correct wordt afgehandeld.
  • Net zo kritisch en in mijn praktijk een veelvoorkomend probleemgeval: opleidingskosten worden voor de werknemer betaald met de belofte dat de arbeidsverhouding voor een bepaalde periode wordt gehandhaafd. Ook hier moeten de voorwaarden duidelijk worden gedefinieerd.

Contract voor werk & aankoopcontract

Er is hier veel individuele jurisprudentie te vinden die aanleiding geeft tot het in twijfel trekken van populaire clausules. Zo zouden bijvoorbeeld clausules over contractuele sancties in ieder geval regelmatig moeten worden herzien, aangezien het BGH hier graag grenzen trekt. De situatie is echter anders wat betreft de beperkingen van de aansprakelijkheid. In de afgelopen tien jaar is een aantal nuttige besluiten van het BGH bekend geworden, die zeker ruimte bieden voor goed geformuleerde algemene voorwaarden. Maar ook hier kunnen kleine beperkingen of restricties mogelijk zijn, ernstige beperkingen van de aansprakelijkheid of zelfs uitsluitingen zullen niet in de AV worden geformuleerd.

Verplichting tot inspectie en kennisgeving van gebreken

Uitgebreide clausules over de inspectie- en klachtenplicht zijn nog steeds populair om een verschuiving van de aansprakelijkheid virtueel via de achterdeur te bewerkstelligen. Buiten het commerciële verkeer heeft dit weinig zin; in het commerciële verkeer moet men er rekening mee houden dat de concrete verplichtingen in het individuele geval altijd moeten worden afgewogen – en alleen in algemene voorwaarden kunnen worden vastgelegd. Wie hier overdrijft, riskeert een ongeldige GTC.

Garantie

Garantie is een “hete aardappel”: zonder professioneel advies moet een leek het zeker met rust laten. Elke poging om de garantie voor de consument te beperken is zinloos en gevaarlijk. U kunt de consument niet dwingen om gebreken onmiddellijk te melden, noch kunt u bijvoorbeeld beperkingen opleggen aan de inhoud van de garantieperiode. Zelfs schijnbaar eenvoudige benaderingen, zoals de uitdrukkelijk in het BGB voorziene mogelijkheid om de garantie voor gebruikte artikelen te beperken tot 1 jaar, zijn moeilijker dan verwacht: de zin “Een garantie van 1 jaar geldt voor gebruikte artikelen” is bijvoorbeeld meestal ongeldig en kan als algemene voorwaarden worden gewaarschuwd, zonder aanvullende toevoegingen, aangezien deze clausule verstrekkend is en ook van toepassing is op gebieden waar een beperking niet mag worden gemaakt. Het BGH (II ZR 340/14) vat dit als volgt samen:

“Het komt overeen (…) met de vaste rechtspraak van het Bundesgerichtshof dat zelfs de algemene verkorting van de verjaringstermijn een ontoelaatbare beperking van de aansprakelijkheid volgens § 309 nr. 7b BGB vormt, omdat zij indirect ook de aansprakelijkheid voor grove nalatigheid vergemakkelijkt”.

Dit geldt voor het BGH als geheel, de beursbeslissing verwees naar de prospectusaansprakelijkheid, zoals ook in de reiswetgeving en uiteraard bij de aankoop van de auto is besloten. Dit verbod geldt zowel voor consumenten als voor ondernemingen! Aangezien het Europese Hof van Justitie inmiddels heeft verduidelijkt dat de eerdere verordening in het BGB voor de beperking van de garantie tot 1 jaar voor gebruikte artikelen niet effectief is, moet deze hier toch worden aangepast.

Intussen geldt duidelijk: een AV-clausule over de verkorting van de wettelijke verjaringstermijnen voor gebruikte goederen mag in geen geval de indruk wekken dat er sprake is van een verkorting van een plicht tot nakoming achteraf. Verder moet worden opgemerkt dat ook andere wijzigingen in het AV-recht met de nodige voorzichtigheid moeten worden bekeken. Zo moet bijvoorbeeld een verbod op de overdracht van garantieclaims kritisch worden bekeken en is ook een verplichting tot kennisgeving van gebreken met inbegrip van de termijn voor gebreken niet mogelijk ten opzichte van de consument.

Dat is het?

Het is niet mogelijk om hier een uitgebreid overzicht te geven van de contractuele ontwikkelingen van de afgelopen jaren, ik heb me bewust geconcentreerd op een paar “goodies” om duidelijk te maken dat het onderwerp in het achterhoofd moet worden gehouden. Ik kan alleen maar herhalen dat ik wil zorgen voor zijn contracten: Hoewel dit het belangrijkste punt is bij het genereren van omzet, omdat alle omzet er wettelijk op gebaseerd is, behandelen bedrijven dit graag als een stiefmoederlijke zaak en vooral hier houden ze er van om in de eerste plaats te stinteren. Met fatale gevolgen, zodra er geschillen ontstaan over aansprakelijkheid, tekortkomingen in de uitvoering of beëindigingen.

Duitse advocaat Jens Ferner

Door Duitse advocaat Jens Ferner

Strafrechtadvocaat Jens Ferner is uw contactpersoon voor het gehele strafrecht met een focus op commercieel strafrecht en cybercriminaliteit. Verder in de wet op de administratieve overtredingen, met name in het geval van boetes die door de federale overheid worden opgelegd. Hij werkt samen met Dieter Ferner, de oprichter van het advocatenkantoor, een gespecialiseerde advocaat voor het strafrecht.
Het advocatenkantoor Ferner Alsdorf concentreert zich op regionale activiteiten in de regio Aken & Heinsberg en is slechts bij uitzondering - in het geval van cybercriminaliteit - landelijk actief.