Categorieën
contractenrecht

Voorbeelden van ineffectieve contractclausules in Duitsland

Ondoeltreffende clausules in Duitse contracten: Intussen is er in Duitsland een zeer uitgebreide jurisdictie op het gebied van “algemene voorwaardenrecht”, wat leidt tot steeds nieuwe ondoeltreffende formuleringen in algemene voorwaarden.
Hieronder vindt u voorbeelden van enkele klassiekers die tot aanhoudende problemen leiden. De lijst is uitdrukkelijk niet volledig!

In mijn ervaring is het vaak zo dat Nederlandse bedrijven hun contracten eenvoudigweg vertalen, d.w.z. gewoon het Nederlandse contract laten vertalen naar het Duits. Dat werkt niet: in Duitsland ervaart u een zeer strikte controle van de contractclausules. Veel Nederlandse zinnen die ik ken, zijn hier niet bestand tegen rechterlijke toetsing. Het is zinvoller om een Duitse advocaat uw contracten in alle veiligheid te laten schrijven – een ineffectieve clausule wordt in Duitsland niet langer “gered”. Het verbod op vermindering om de geldigheid te behouden is van toepassing!

Ondoeltreffende voorwaarden: Het probleem

In een notendop: Wie in ieder geval in het verkeer met de consument ineffectief gebruik maakt van AGB, kan door concurrenten en consumentenbonden worden gewaarschuwd, wat de BGH inmiddels duidelijk heeft gemaakt. Elk individu dat niet effectief is in de AGB bespaart daarbij het risico van een waarschuwing. Interessant genoeg is er ook een groot aantal ondoeltreffende algemene voorwaarden, die massaal en op zeer grote schaal worden gebruikt. Het gevaar van dure waarschuwingen is dus groot.

AGB: Clausule met compensatieverbod

Het Federaal Hooggerechtshof (BGH, VII ZR 209/07) heeft bepaald dat een clausule met het typische compensatieverbod

“Een berekening …. is alleen toegestaan met een onbetwiste of rechtsgeldige vordering”.

is niet effectief. Achtergrond: Het beding discrimineert de contractpartner op onredelijke wijze – niet in de laatste plaats omdat men de verrekening op elk moment kan torpederen door een op zich gerechtvaardigde vordering ten onrechte te betwisten. De BGH hield zich bezig met een architectencontract, maar uiteindelijk zal het beding in elk type contract onverbindend zijn. Het onderwerp van het verrekeningsverbod in de Algemene Voorwaarden is opnieuw apart gepresenteerd.

Dubbele schriftelijke vormbepaling

De dubbele-schriftclausule ziet er meestal zo uit:

Wijzigingen in dit contract moeten schriftelijk worden vastgelegd. Dit geldt ook voor het afzien van de schriftelijke vorm.

Zowel het Bundesarbeitsgericht (9 AZR 383/07) als het Bundesgerichtshof (VIII ZR 155/99) beschouwen een dergelijke clausule echter als ongeldig als het risico bestaat dat individuele overeenkomsten (die bedoeld zijn om voorrang te krijgen op algemene voorwaarden) worden ondermijnd. In elk geval moet men zich in overeenkomsten met consumenten van deze bepaling onthouden. In het geval van handelaars kan deze clausule echter hebben bestaan (BGH, VIII ZR 97/74; I ZR 43/07). Zoals altijd hangt het echter af van de exacte formulering.

AGB: Plaats van uitvoering en jurisdictieovereenkomst

De overeenkomst van de plaats van uitvoering is in strijd met § 307 lid 1 zin 1 BGB. Het is ongepast omdat het indirect aanleiding geeft tot de plaats van jurisdictie (§ 29 ZPO). Zoals blijkt uit de evaluatie van § 38 ZPO, zijn overeenkomsten over de plaats van jurisdictie alleen toelaatbaar bij handelstransacties. Zij kunnen niet in algemene voorwaarden voorzien bij het sluiten van een overeenkomst met een consument en dus niet in strijd zijn met de wettelijke verplichting, waar de plaats van uitvoering en de jurisdictie liggen. Als je het probeert, stel je jezelf bloot aan het risico van een waarschuwingsbrief.

Op dezelfde manier moet u uw vingers van de consument afhouden om het risico niet over te dragen: In het geval van postorderverkoop zijn duidelijke specificaties in de wet vastgelegd en elke poging om het prijsrisico te vroeg over te laten gaan, zal op niets uitlopen. Bepalingen zoals “Verzending op risico van de koper” moeten daarom worden weggelaten.

AGB: Garantie

De garantie is een “hete aardappel”: zonder professioneel advies moet een leek zijn handen ervan afhouden. Elke poging om de consument te beperken is zinloos en gevaarlijk. Evenmin kunnen wij de consument dwingen om onmiddellijk een klacht in te dienen over gebreken, noch kunnen wij beperkingen opleggen aan de inhoud, zoals de garantieperiode.

Zelfs schijnbaar eenvoudige benaderingen, zoals de in het BGB uitdrukkelijk voorziene mogelijkheid om de garantie voor gebruikte artikelen tot 1 jaar te beperken, zijn moeilijker dan gedacht: de zin “Bij gebruikte artikelen geldt bijvoorbeeld een garantie van 1 jaar” is over het algemeen niet effectief en kan als algemene voorwaarden worden aanvaard, zonder aanvullende toevoegingen, omdat deze clausule verstrekkend is en ook van toepassing is op gebieden waar geen beperking mag worden opgelegd. De BGH (II ZR 340/14) vat dit als volgt samen:

Het is (….) vaste rechtspraak van het Bundesgerichtshof dat de algemene verkorting van de verjaringstermijn ook een ontoelaatbare beperking van de aansprakelijkheid in de zin van § 309 nr. 7b BGB vormt, doordat deze indirect de aansprakelijkheid ook voor grove nalatigheid bij plichtsverzuim vergemakkelijkt.

Dit geldt voor de BGH in zijn geheel, de aangehaalde beslissing had betrekking op de mapaanhechting, evenals op het reisrecht en natuurlijk ook op de autoaankoop. Dit verbod geldt zowel voor consumenten als ondernemingen!

Daarnaast is het duidelijk dat ook andere veranderingen in het AGB-recht met de nodige voorzichtigheid moeten worden gezien. Het overdrachtsverbod voor garantieclaims moet dus kritisch worden bekeken en ook een klachtenplicht met inbegrip van de periode van het gebrek aan garantie is tegenover de consument niet mogelijk.

ALGEMENE VOORWAARDEN: Beperking van de aansprakelijkheid

Het is heel goed mogelijk om de aansprakelijkheid in AGB uit te sluiten, althans voor eenvoudige nalatigheid of om de verkoop van gebruikte goederen te beperken tot 1 jaar. Wie dat wel doet, moet zich echter houden aan de uitzonderingen die in de wet en de rechtspraak zijn vastgelegd – en dat zijn er verschillende. Iedereen die alleen schrijft “Geen aansprakelijkheid voor eenvoudige nalatigheid” heeft meestal een ongeldige ABV-clausule. De correcte formulering van deze disclaimer is slechts iets voor de deskundige, aangezien dergelijke clausules gedifferentieerd moeten worden: Verbrand je vingers er niet aan. Beperking van de aansprakelijkheid tot uitsluitend contracttypische schade is echter mogelijk, waarbij beperkingen van de aansprakelijkheid in termen van bedrag afhankelijk van de contractprijs in principe kritisch moeten worden bekeken.

ALGEMENE VOORWAARDEN: Levertijd en leveringsvoorwaarden

De vermelding van onbepaalde levertijden is in AGB een wijdverbreid geval: u kunt de aangegeven levertijden niet als vrijblijvend uitleggen (OLG Frankfurt a.M., 1 U 127/05) en ook niet te specifiek zijn (bovendien alleen KG, 5 W 73/07). Aan de andere kant geeft een te lange levertijd recht op het ontslag (AG München, 275 C 34636/05), net als het niet in acht nemen van de levertijden (regionale rechtbank Hamburg, 312 O 74/09). In het algemeen moeten de opgegeven levertijden in acht worden genomen (BGH, I ZR 314/02). Zelfs de belofte “levertijd op aanvraag” kan soms misleidend zijn (OLG Hamm, 4 U 167/08).

Het resultaat is duidelijk: de indicatie van de levertijden moet precies worden gewogen, een verkeerd woord op de verkeerde plaats leidt snel tot problemen. Let ook op ons uitgebreide artikel over “Levertijd”.

Hetzelfde geldt voor reserveringen voor levering: Een zelfbezorgingsreservering is bijvoorbeeld mogelijk, mits de juiste formulering wordt gebruikt, althans bij commerciële transacties. Maar naar consumenten toe, vooral als u ook de mogelijkheid openhoudt om een aliud (“gelijkwaardig artikel”) te leveren, vindt de clausule niet plaats. (Over de laatste BGH, VIII ZR 284/04).

AGB: Forfaitaire schade

Schade kan natuurlijk forfaitair zijn – maar alleen onder bepaalde voorwaarden, in het bijzonder wanneer de contractpartner een hogere/lagere schade kan aantonen. Het gaat hier niet alleen om de “gebruikelijke schade”, maar ook om bijvoorbeeld “aanmaningskosten” (alleen het LG Kiel, 18 O 243/10, hier besproken). Los van het moet u de aansprakelijkheidsbeperkingen van de hoogte zien nadat die op de orderprijs zich altijd kritisch oriënteren.

AGB: Teruggave en herroepingsrecht

Een consument die iets op afstand koopt, heeft een wettelijk herroepingsrecht en u moet elke formulering die bij de consument de indruk zou kunnen wekken dat zijn herroepingsrecht beperkt is, zoveel mogelijk vermijden. Dit houdt bijvoorbeeld in dat een retourzending in de originele verpakking niet kan worden voorgeschreven, net zoals niet-vrije retourzendingen niet kunnen worden verboden. Het is ook verboden om de terugbetaling van het bedrag door “creditnota’s” te ondermijnen.

Hetzelfde geldt als essentiële elementen van de intrekking worden ondermijnd: Zo hoeft er bijvoorbeeld geen vergoeding te worden betaald als de goederen alleen worden geïnspecteerd – ook de kosten voor het verzenden van de goederen moeten worden terugbetaald. Pogingen om dit te omzeilen werken niet.

ALGEMENE VOORWAARDEN: Scheidbaarheidsclausule

De zogenaamde “scheidbaarheidsclausule” wil de algemene voorwaarden in een speciale vorm standaardiseren in een speciale vorm die in het geval van ongeldige algemene voorwaarden een “soortgelijke bepaling” zou moeten gelden die het best aansluit bij de economische belangen van de betrokken partijen. De scheidbaarheidsclausule is eveneens ongeldig overeenkomstig § 307 (1) BGB (Duits Burgerlijk Wetboek). De reden hiervoor is dat het risico van ongeldigheid van vooraf geformuleerde contractvoorwaarden ten nadele van de consument, die volgens § 306, leden 1 en 2, BGB fundamenteel van invloed is op de gebruiker, op ongepaste wijze wordt beperkt.

Afhankelijk van de formulering kan dit bij AGB bij ondernemers wel degelijk bestaan, maar is bij gebruik tegenover consumenten een te onbeperkte clausule, die niet zo ondoeltreffend is (constante iurisdiction van de BGH, naast LG Hamburg, 327 O 441/06 en OLG Hamburg, 5 U 81/07 en LG Dortmund, 25 O 82/17).

AGB: Geen vermindering om de geldigheid te behouden

Ondoeltreffende algemene voorwaarden mogen ook niet worden gered door een beperking die hun geldigheid behoudt, d.w.z. door te proberen ze bij de interpretatie ervan tot het nog toegestane minimum te beperken – ondoeltreffende algemene voorwaarden zijn en blijven ondoeltreffend. Hier vindt u meer uitleg en voorbeelden.

Stenen oud, maar toch is de beslissing van de rechtbank Bochum (13 O 128/05) een klassieker, die hier niet mag ontbreken. De ineffectieve clausules:

  • 3.4 Indien de koper de verkochte goederen niet in ontvangst neemt, hebben wij het recht om ofwel de aanvaarding te eisen, ofwel 10 % van de koopprijs als forfaitaire vergoeding voor schade en kosten te eisen”.
  • 6.1 Alle door E geleverde goederen blijven eigendom van E tot volledige betaling en vereffening van alle vorderingen uit hoofde van de zakelijke relatie.
  • “De terugneming of inbeslagname van de voorbehouden goederen houdt geen terugtrekking uit de overeenkomst in”.
  • 7.1 …Gebruikte goederen worden verkocht onder uitsluiting van elke garantie.”.
  • “7.2 Indien u ons het bewijs van gebreken aan de geleverde goederen levert, zullen wij binnen een redelijke termijn een vervangende levering leveren of de gebreken verhelpen. Indien wij dit niet doen, heeft u het recht om, naar uw keuze, de aankoop te herroepen of de aankoopprijs te verlagen”.
  • “7.6 Duidelijke gebreken moeten onmiddellijk na ontvangst van de levering schriftelijk worden gemeld.
  • “7.7 Tenzij uitdrukkelijk anders is overeengekomen, zijn verdere aanspraken van de Koper – om welke rechtsgrond dan ook – uitgesloten.
  • Rechtvaardiging van de rechtbank
Duitse advocaat Jens Ferner

Door Duitse advocaat Jens Ferner

Strafrechtadvocaat Jens Ferner is uw contactpersoon voor het gehele strafrecht met een focus op commercieel strafrecht en cybercriminaliteit. Verder in de wet op de administratieve overtredingen, met name in het geval van boetes die door de federale overheid worden opgelegd. Hij werkt samen met Dieter Ferner, de oprichter van het advocatenkantoor, een gespecialiseerde advocaat voor het strafrecht.
Het advocatenkantoor Ferner Alsdorf concentreert zich op regionale activiteiten in de regio Aken & Heinsberg en is slechts bij uitzondering - in het geval van cybercriminaliteit - landelijk actief.